ลมพิษเกิดจากอะไร อะไรคือปัจจัยกระตุ้นที่พบบ่อย

คำตอบโดยสรุป: ผื่นลมพิษเกิดจากการที่เซลล์ในผิวหนังชื่อ mast cell ปล่อยสารฮิสตามีนออกมาทำให้หลอดเลือดขยายและผิวบวมนูน สิ่งกระตุ้นแตกต่างกันในแต่ละคน ลมพิษเฉียบพลันมักสัมพันธ์กับการติดเชื้อ อาหาร หรือยา ส่วนลมพิษเรื้อรังส่วนใหญ่ไม่พบสาเหตุจากการแพ้อาหาร

ลมพิษเฉียบพลันมักเกิดจากอะไร

สาเหตุที่พบได้ของลมพิษเฉียบพลัน ได้แก่ การติดเชื้อ โดยเฉพาะการติดเชื้อไวรัสในเด็ก การแพ้อาหารชนิดเกิดเร็ว ซึ่งมักมีอาการภายในไม่กี่นาทีถึงราว 2 ชั่วโมงหลังกิน ยาบางชนิด เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือยาปฏิชีวนะบางตัว และพิษแมลงต่อย ในหลายรายตรวจไม่พบสาเหตุชัดเจน ซึ่งไม่ได้แปลว่าอาการจะรุนแรงขึ้น

ลมพิษเรื้อรังเกิดจากการแพ้อาหารหรือไม่

ส่วนใหญ่ไม่ใช่ ลมพิษเรื้อรังชนิดเกิดขึ้นเอง (chronic spontaneous urticaria) เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันกระตุ้น mast cell ให้ไวผิดปกติ โดยในผู้ป่วยจำนวนหนึ่งพบกลไกภูมิต้านตนเอง การแพ้อาหารแบบจริง (IgE) ทำให้เกิดอาการเฉียบพลันภายในเวลาสั้น ๆ หลังกินอาหารชนิดนั้นทุกครั้ง ไม่ใช่ผื่นที่เป็น ๆ หาย ๆ ทุกวันต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ดังนั้นการงดอาหารหลาย ๆ อย่างพร้อมกันโดยไม่มีหลักฐานว่าแพ้ จึงมักไม่ช่วยให้ผื่นดีขึ้น และเสี่ยงขาดสารอาหาร ควรปรึกษาแพทย์ก่อนตัดอาหารกลุ่มใหญ่ออกจากชีวิต

ปัจจัยอะไรทำให้ลมพิษกำเริบ

แม้ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง ปัจจัยเหล่านี้ทำให้ผื่นลมพิษที่เป็นอยู่กำเริบหรือคุมยากขึ้นได้

• ความเครียดและการพักผ่อนไม่พอ
• การติดเชื้อ เช่น ไข้หวัด
• ยากลุ่ม NSAIDs (เช่น แอสไพริน ไอบูโพรเฟน) ในผู้ป่วยบางราย
• แอลกอฮอล์
• ความร้อน เหงื่อ และการเสียดสีของเสื้อผ้ารัดแน่น

ทำไมลมพิษชอบขึ้นตอนกลางคืน

ช่วงค่ำร่างกายมีการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิผิว และสิ่งรบกวนรอบตัวน้อยลงทำให้รับรู้อาการคันชัดขึ้น ความอบอ้าวของเครื่องนอนก็มีส่วน หากคันจนตื่นบ่อย ควรแจ้งแพทย์เพื่อปรับเวลาหรือขนาดยา

ลมพิษชนิดมีสิ่งกระตุ้นจำเพาะ (inducible) มีอะไรบ้าง

ผู้ป่วยบางรายเกิดผื่นเฉพาะเมื่อเจอสิ่งกระตุ้นเดิมซ้ำ ๆ เช่น การขีดข่วนผิว (อาการผื่นนูนตามรอยขีด เรียก dermographism) ความเย็น ความร้อน แรงกดที่ผิวนาน ๆ แสงแดด การสั่นสะเทือน เหงื่อจากการออกกำลังกายหรืออากาศร้อน (cholinergic urticaria ที่หลายคนเรียกว่าแพ้เหงื่อตัวเอง) และน้ำ การสังเกตและบันทึกสิ่งกระตุ้นของตัวเอง ช่วยให้แพทย์เลือกวิธีทดสอบและวางแผนการรักษาได้ตรงจุด